TRENDEFRARPadişahlar Atlası · Savaşlar ve antlaşmalar
İsyan · 1920
Kuvâ-yi Seyyâre adlı milis kuvvetiyle Anzavur, Düzce ve Adapazarı isyanlarını (Nisan–Mayıs 1920) ve Yozgat'taki Çapanoğulları ayaklanmasını bastıran Çerkez Ethem büyük şöhret kazandı. TDV'nin Çerkez Ethem maddesine göre bu başarılardan cesaret alarak Ankara hükümeti üzerinde nüfuz kurmaya çalıştı, Mustafa Kemal'le çekişmeye girdi. Düzenli ordu kurulurken batı cephesi kumandanının emirlerine uymakta direndi; arabuluculuk heyetleri sonuç alamayınca kuvvete başvuruldu. TDV'nin Millî Mücadele maddesine göre Gediz'de 5 Ocak 1921'de çatışmalar başladı; Ethem kuvvetleri çöktü ve Ethem kardeşleriyle birlikte I. İnönü Savaşı sırasında Yunanlılarla iş birliği yaparak onlara sığındı. Ankara İstiklâl Mahkemesi Ethem ve kardeşlerini 9 Mayıs 1921'de vatana ihanetten mahkûm etti. Ethem 1949'da Amman'da öldü.
| Tarih | Aralık 1920 – Ocak 1921 |
|---|---|
| Yer | Kütahya ve Gediz |
| Sonuç | Kuvâ-yi Seyyâre dağıtıldı; Ethem Yunanlılara sığındı ve vatana ihanetten mahkûm edildi |
| Taraflar | Ankara Hükûmeti | Kuvâ-yi Seyyâre (Çerkez Ethem) |
|---|---|---|
| Komutanlar | İsmet Bey (İnönü) | Çerkez Ethem |
Mustafa Kemal Atatürk (1923–1938) döneminde gerçekleşti. Mustafa Kemal Atatürk
Atlasta bu yıl şu toprak değişimi kayıtlıdır:
Atlasın hesabına göre 1920 yılında Osmanlı toprakları yaklaşık 765.000 km² idi; Mustafa Kemal Atatürk görev döneminin başında 773.000 km², sonunda 773.000 km² ölçülür.
Mustafa Kemal Atatürk (1923–1938) döneminde atlasa göre 2 bölge kazanıldı, 0 bölge kaybedildi.
Kazanılan bölgeler: Kars–Ardahan–Artvin (1920), Antep–Kilis (1921).
1881'de Selanik'te doğdu; Harbiye'yi ve Harp Akademisi'ni bitirerek kurmay subay oldu. Trablusgarp'ta (1911–1912) ve Çanakkale'de (1915) öne çıktı; Arıburnu ve Anafartalar'daki komutanlığıyla tanındı. 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkarak Millî Mücadele'yi başlattı; Türkiye Büyük Millet Meclisi başkanı ve Başkomutan olarak Sakarya ve Büyük Taarruz zaferlerini kazandı. 29 Ekim 1923'te ilan edilen Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı oldu ve ölümüne kadar bu görevde kaldı. Hukuk, eğitim, alfabe, kılık kıyafet ve kadın hakları alanlarında köklü inkılaplar gerçekleştirdi; 1934'te Meclis kendisine Atatürk soyadını verdi. 10 Kasım 1938'de İstanbul'da öldü.
Alan değerleri, atlasın bölge verisinden hesaplanan kara alanıdır; ayrıntı için Yöntem ve kaynaklar.
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “ÇERKEZ ETHEM”; metin atlas için yazılmıştır.
Atıf: Padişahlar Atlası, “Çerkez Ethem'in ayaklanması (1920–1921): Tarih, Taraflar ve Sonuç”, https://padisahlaratlasi.com/olay/cerkez-ethem-in-ayaklanmasi-1920-1921/ (son güncelleme 12 Kasım 2026). Düzeltmeler